Volg ons op social media!

Peter Polder, onderzoeker Peakoil
Bron: Telegraaf

Oordeel: Pinokkiofactor 2 – Meer feiten dan fabels:
Europese samenleving zonder Russisch gas is haalbaar, maar in de praktijk lijkt dit nog niet reëel. De investeringen in bestaande infrastructuur en het daarmee gepaard gaande gebrek aan politieke bereidheid zorgen ervoor dat Europa tegen die tijd waarschijnlijk nog niet van Rusland af zal zijn.

 

dots

 

De bewering

Pinokkio heeft de afgelopen tijd de spanningen tussen Rusland, Oekraïne en Europa op de voet gevolgd. De Europese Unie waarschuwde voor ‘serieuze consequenties’ voor de relaties met Rusland. Rusland op haar beurt zou kunnen besluiten om de gasleveranties aan Europa te stoppen. De vraag rijst hoe het met Europa’s afhankelijkheidspositie van Russisch gas is gesteld. Peter Polder, eigenaar van ‘Voorbij de Olie Consultancy’ meent dat Europa in 2050 zonder Russisch gas zou kunnen.

 

dots

 

De feiten: gasafhankelijkheid

Rusland is sinds de val van de Sovjet-Unie uitgegroeid tot één van de grootste energie producerende landen ter wereld. Het Russische bedrijf Gazprom heeft een hoofdrol binnen het Russische energiebeleid. Europa daarentegen heeft veel lagere energievoorraden en – productie, wat als gevolg heeft dat de EU voor energie importafhankelijk is en veel gas uit Rusland haalt. Hoe oostelijker, hoe groter de afhankelijkheid. Zo zijn Bulgarije en de Baltische Staten voor bijna 100% afhankelijk van Russisch gas. Nederland is in Europa de grootste gasproducent en is in grote mate zelfvoorzienend.1 Op dit moment haalt Europa gemiddeld een kwart van het gas dat gebruikt wordt voor bijvoorbeeld fabrieken en het verwarmen van huizen uit Rusland.2 De interne energieproductie van de EU is al enkele jaren aan het dalen en  de verwachting is dat de importafhankelijkheid van de EU alsmaar groter wordt als de eigen productie niet opgeschroefd kan worden. Bovendien stijgt de Europese energieconsumptie, wat de vraag dus ook groter maakt. Volgens een prognose van de Europese Raad wordt in 2030 ongeveer 70% van de olie- en gasvoorzieningen geïmporteerd.3 Gazprom kan hierom alleen maar lachen: het zag vorig jaar zijn marktaandeel in Europa al stijgen naar 30%, wat een toename is in vergelijking met 2012.


Alternatieven

De Europese Unie heeft al uitgesproken minder afhankelijk van Russisch gas te willen zijn. Zo zouden regeringsleiders van de 28 lidstaten betere verbindingen willen tussen de nationale netwerken. Ook wordt gedacht aan een toename van andere energiebronnen, zoals schaliegas, LNG (vloeibaar gas) of energie-invoer uit de Verenigde Staten.2 Wat betreft het schaliegas heeft het Duitse ‘Energiewirtschaftliches Institut’ onderzocht dat in het beste geval slechts 14% van het huidige EU-gasverbruik in 2035 afkomstig is van schaliegas uit de Europese Unie. Als oorzaken van deze magere score worden het gebrek aan politieke bereidheid van de lidstaten en de omstreden boortechnieken genoemd.4 Ook over LNG hebben experts hun twijfel: ondanks dat ze verwachten dat er de komende jaren meer LNG op de wereldmarkt komt, is het nog altijd duurder dan Russisch gas.

Een optie waar de Europese Unie ook aan kan denken is duurzame energie. De doelstelling van de Europese Commissie in het ‘2030 Framework is om het aandeel duurzame energie naar 27% in 2030 te laten groeien. In 2010 was het percentage duurzame energie 12,5% en in 2011 13,4%5. Het proces kan versneld: Europa is bezig met een transitie naar een duurzame samenleving. Techieken voor energie-efficiency, duurzame energieopwekking en alternatieven voor gas zijn al voorhanden, wat ontbreekt is grootschalige uitrol. Deze transitie kost veel geld en de vraag is daarbij of prijzige duurzame energie een volledige vervanger van Russisch gas kan zijn in 2050. Een laatste alternatief is kernenergie. Deze optie is zeer impopulair sinds de kernramp in Fukushima (Japan) in 2011.

Europa beseft maar al te goed dat haar gasreserves niet oneindig zijn. Daarom blijft Europa werken aan gaspijpleidingen vanuit onder andere Rusland (ondanks de Europese duurzaamheidsdoelen), zodat de Europese infrastructuur gewaarborgd blijft en Nederland zijn koppositie in de Europese gasvoorzieningen behoudt. De Gasunie ontwikkelt doorlopend nieuwe projecten en het bedrijf investeert in pijpleidingenprojecten, zoals de Nord Stream en de  Trans Adriatic Pipeline. Samen met Europese partners startte Rusland met de aanleg van een concurrerende gasleiding. Om de gasvoorzieningen in de toekomst veilig te stellen, is Nederland sinds 2005 bezig een zogenaamde Europese ‘gasrotonde’ te worden in Noord-West Europa. Dit houdt in dat Nederland een belangrijk logistiek knooppunt wordt voor opslag en transport van gas.

dots

 

De afweging: te kort door de bocht?

Rusland, het land met ’s werelds grootste gasvoorraden, exporteert zijn gas maar al te graag naar Europa. Europa, met zijn kleine gasvoorraden en een lage productie, is hier afhankelijk van. Ondanks dat onder andere de landen rondom de Kaspische Zee, de Verenigde Staten, Noorwegen of Iran ook gas hebben blijft Rusland voor Europa belangrijk. Niet alleen vanwege de vele pijpleidingen vanuit Rusland richting Europa, maar ook omdat Europa in de toekomst in Nederland graag een gasrotonde wil zien. De afhankelijkheid van Russisch gas kan verkleind worden door meer in te zetten op alternatieve energie, zoals duurzame energie en schaliegas. Als per jaar van een groei van 0,9 %-punt uit wordt gegaan (2010: 12,5% en 2011: 13,4%), dan is in 2050 48,5% van de energie duurzaam. Ervan uitgaande dat duurzame energie de komende veertig jaar een nog grotere groei gaat maken, kan dit percentage nog veel hoger liggen. Tel daar het – uiterst onzekere – verwachte percentage schaliegas van 14% bij op en je komt uit op 62,5%.

 

dots

 

Conclusie: gebrek aan politieke wil

Pinokkio zegt: het gebruik van duurzame energie in Europa zal komende jaren flink stijgen en kan (Russisch) gas voor een groot deel vervangen. Op dit moment ontbreekt het echter aan grootschalige investeringen. Als deze er wel komen, en het gebruik van schaliegas toeneemt, zou Europa inderdaad zelfvoorzienend kunnen worden op het gebied van energie. In dat opzicht heeft Peter Polder gelijk als hij zegt dat een Europese samenleving zonder Russisch gas haalbaar is. Maar in de praktijk lijkt dit niet reëel. De investeringen in bestaande infrastructuur, en het daarmee gepaard gaande gebrek aan politieke bereidheid zorgen ervoor dat Europa tegen die tijd nog niet zonder Rusland kan.

 

dots

Voetnoten

1: zie artikel Europa kan niet zonder Russisch gas

2: zie: http:/www.nrc.nl/nieuws/2014/03/21/eu-wil-minder-afhankelijk-zijn-van-russisch-gas

3: uit: https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/20162/masterthesis%20hester%20janssens.pdf?sequence=2

4: zie: http://www.ewi.uni-koeln.de/fileadmin/user_upload/Publikationen/Studien/Politik_und_Gesellschaft/2013/Unkonventionelles_Erdgas_in_Europa.pdf

5: zie: http://www.energieplus.nl/nieuws/nieuws/duurzame-energie-eu-groeit-0-9-procent.311951.lynkx