Volg ons op social media!

Uitspraak: David Cameron, Premier Verenigd Koninkrijk
Bron: NOS

Oordeel: Pinokkiofactor 2 – meer feiten dan fabels:
Camerons bewering dat Juncker door niemand werd gekozen als voorzitter van de Europese Commissie is niet juist. Maar wanneer je de kritiek van de Britse premier breder opvat en kijkt naar het democratisch gehalte van de benoeming van Juncker, valt er heel wat op diens mandaat aan te merken. 

 

dots

De bewering

Op 27 juni werd de Luxemburgse oud-premier Jean-Claude Juncker door de Europese Raad voorgedragen als voorzitter van de Europese Commissie. Eén van zijn felste tegenstanders was de premier van het Verenigd Koninkrijk, David Cameron. Cameron bekritiseerde het democratische gehalte van Junckers benoeming onder andere in een opiniestuk.

De NOS citeert hem: ‘Hij ging niet op verkiezingstournee, de kiezers stemden voor parlementsleden, niet voor de voorzitter van de Europese Commissie. De heer Juncker stond nergens kandidaat en werd door niemand gekozen.’

 

dots

 

De feiten

De voorzitter van de Europese Commissie wordt door de Europese Raad, dus door de regeringsleiders, voorgedragen. Daar ging in het verleden een lang vergaderproces aan vooraf, omdat de voorzitter een acceptabele kandidaat moest zijn voor alle regeringsleiders. Vervolgens kon het Europees Parlement de voordracht bekrachtigen of afwijzen. Sinds het Verdrag van Lissabon, dat in 2009 in werking trad, moet de Europese Raad bij de voordracht rekening houden met de uitslag van de verkiezingen. Daarnaast hoeft de voordracht niet meer unaniem te zijn. Regeringsleiders hebben dus geen vetorecht meer om een voordracht tegen te houden.

Op basis van deze nieuwe procedure hebben partijen in het Europees Parlement in de aanloop naar de Europese verkiezingen van 2014 zogenaamde topkandidaten benoemd. De partijen in het Parlement kwamen overeen dat alleen de topkandidaat van de partij die na de verkiezingen als grootste uit de bus kwam, zou worden geaccepteerd als commissievoorzitter. De belangrijkste argumenten hiervoor waren dat de campagne levendiger zou worden en dat het nieuwe systeem voor meer democratische legitimiteit zou zorgen.

Democratie

Met zijn uitspraak suggereert Cameron dat Juncker, als hij de voorzitter van de Commissie wordt, niet democratisch is gekozen. Nu valt daar wel wat op aan te merken. Er bestaat namelijk geen consensus over de definitie van democratie, zo valt onder andere te lezen in de Economist Intelligence Unit in de ‘Democracy Index 2012’.

De basiselementen van democratie zijn in ieder geval een regering met een helder mandaat van kiezers, vrije en eerlijke verkiezingen, bescherming van minderheden en respect voor mensenrechten. Om het democratisch gehalte van een vertegenwoordiger of staat te bepalen kun je alleen naar bovengenoemde basiselementen kijken (de nauwe definitie). Zoals de Economist Intelligence Unit echter schrijft, kan een democratie eigenlijk niet als volwaardig worden gezien zonder “sufficient political participation and a supportive democratic political culture”. Oftewel: de mate van actieve participatie van burgers is een belangrijk onderdeel van de politieke cultuur binnen een volwaardige democratie.[1] Was dit bij de verkiezing van Juncker ook het geval?

 

dots

 

De afweging

Als Cameron stelt dat Juncker door niemand is gekozen, doelt hij vooral op het feit dat Juncker niet op een kieslijst stond. Maar een premier of een ander type politiek leider hoeft niet per se rechtstreeks gekozen te worden. In Nederland zijn we daar maar al te bekend mee. Dit doet dus niet direct afbreuk aan de democratische legitimiteit van Juncker.

Wanneer je daarnaast actieve participatie van burgers meeweegt in je definitie van democratie, wordt de stellingname van Cameron sterker: als de verkiezing van Juncker onderdeel had uitgemaakt van een levendig debat, zou zijn mandaat zonder meer democratisch te noemen zijn. Dit was echter niet het geval. Sterker nog, uit een onderzoek in opdracht van de Europese Fractie van Conservatieven en Hervormers onder Europese kiezers bleek dat slechts 13,6 procent van de ondervraagden één van de topkandidaten kon noemen.2 Tel daarbij op dat slechts 43% van de Europese kiezers in mei naar de stembus ging en tv-uitzendingen rondom de verkiezingen dramatisch slecht werden bekeken. Dit kan niet anders gezien worden dan een gebrek aan actieve participatie.

 

dots

 

Conclusie

Pinokkio zegt: Camerons bewering dat Juncker door niemand werd gekozen als voorzitter van de Europese Commissie is niet juist. Maar zodra je de kritiek van de Britse premier breder opvat en kijkt naar het democratische gehalte van de benoeming van Juncker, valt er heel wat op diens mandaat aan te merken. Dat hij als politiek leider nergens op een lijst stond is niet zo’n probleem. Maar wanneer kiezers überhaupt niet weten dat je bestaat, doet dat toch flink afbreuk aan het democratische gehalte van je benoeming. Een factor 2.

 

dots

 

Voetnoten

 1: The Economist Intelligence Unit kiest voor de brede definitie en neemt ‘politieke participatie’ mee als een van de belangrijke factoren om de kwaliteit van een democratie te meten. Opkomstpercentages zijn daarbij ook van belang. 

2: Daar moet bij opgemerkt worden dat deze partij openlijk kritiek heeft geuit op het aanstellen van topkandidaten en hun democratische legitimiteit. De onafhankelijkheid van dit onderzoek kan daardoor in twijfel worden getrokken. Zeker gezien het feit dat het onduidelijk is welke populatie voor de steekproef is gebruikt door onderzoeksbureau AMR. Zie: http://www.aecr.eu/new-aecramr-poll-destroys-jean-claude-junckers-mandate/