Volg ons op social media!

[color-box color=” customcolorpicker=”]

Yorick Smakman

Yorick Smakman

Uitspraak: Amnesty International
Bron: Open brief aan Fred Teeven

Oordeel: Pinokkiofactor 1 – waar met een kleine maar
De gezamenlijke lidstaten van de EU hebben tot nu toe weinig verantwoordelijkheid getoond om tot een coherente Europese aanpak van vluchtenproblematiek te komen. De Europese missie die er komt voor de kust van Italië zal waarschijnlijk minderwaardig zijn aan de vertrekkende Italiaanse missie.

[/color-box]

De bewering

In een open brief aan Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven schreef Amnesty International: “Bijna een jaar na de twee grote scheepsrampen bij Lampedusa moet Amnesty International helaas constateren dat de EU en haar lidstaten collectief hun verantwoordelijkheid om de levens van vluchtelingen en migranten in het Middellandse Zeegebied te beschermen en te redden, grotendeels hebben genegeerd.”

Het is inmiddels meer dan een jaar geleden dat Europa werd opgeschrikt door de grote scheepsramp bij Lampedusa: een schip met honderden Afrikaanse vluchtelingen verging voor de kust van het Italiaanse eiland, 366 mensen kwamen om het leven. Het was niet de enige grote scheepsramp op de Middellandse Zee dat jaar: in totaal vielen er in 2013 meer dan 600 doden, in 2012 waren dat er 500.1

De voorzitter van de Europese Commissie, José-Manuel Barroso, beloofde na de scheepsramp bij Lampedusa in de toekomst meer te doen om levens van vluchtelingen te redden, die vaak in onbetrouwbare bootjes vanuit Noord-Afrika naar Europa koersen om daar asiel aan te vragen.

Een jaar later is hier volgens Amnesty International weinig van terecht gekomen.2 Is de EU inderdaad weggelopen voor haar verantwoordelijkheid en laat ze de vluchtelingen die in de problemen komen op de Middellandse Zee aan hun lot over?

 “Vooral Malta en Italië hebben te maken met grote aantallen asielzoekers.”

 

De feiten

De problemen met vluchtelingen die per boot vanuit Noord-Afrika de Europese Unie willen bereiken, zijn dit jaar groter dan ooit. Steeds meer mensen proberen de gevaarlijke oversteek te maken. Dit is met name te wijten aan de onrustige situatie in verschillende Afrikaanse landen en Syrië. Volgens Elsevier verdronken dit jaar al minstens 3000 migranten in de Middellandse Zee.3

Vooral Malta en Italië hebben te maken met grote aantallen asielzoekers. Na de scheepsramp op Lampedusa in oktober 2013 lanceerde Italië operatie Mare Nostrum. De Italiaanse marine surveilleert in het kader van deze operatie continu op de Middellandse Zee en wist op deze manier het leven van vele tienduizenden migranten die op zee in de problemen waren gekomen, te redden.

Mare Nostrum kost Italië veel geld: de Italiaanse overheid spendeerde het afgelopen jaar zo’n 9 miljoen euro per maand aan de operatie. En hoewel Italië geld krijgt van de Europese Commissie, is het land niet van plan om van Mare Nostrum een permanente operatie te maken, omdat zij naar eigen zeggen nog steeds voor onevenredig veel kosten op moet draaien. De Italiaanse overheid stelt daarbij dat het hier niet gaat om een Italiaans probleem, maar om een Europees probleem. Italië heeft dan ook regelmatig om meer steun gevraagd in de Europese Unie.

 “Frontex heeft, als agentschap binnen de EU, geen eigen materieel.”

 

Wat doet de Europese Unie?

De EU kent het agentschap Frontex, dat het coördineren van de bewaking van de buitengrenzen van de EU als hoofddoel heeft. Frontex start per 1 november een nieuwe operatie op de Middellandse Zee, operatie Triton. Frontex benadrukt echter dat het redden van levens van in de problemen geraakte asielzoekers niet het hoofddoel is van de organisatie.

Triton zal, volgens Frontex, niet als vervanging dienen van Mare Nostrum, de operatie dient juist om Mare Nostrum te ondersteunen. De Italiaanse regering heeft echter aangegeven Mare Nostrum stop te zetten wanneer Triton gelanceerd wordt, op 1 november dus, omdat Italië de verantwoordelijkheid graag af wil dragen aan Frontex.

Om de verwarring nog groter te maken, verklaarde de eindverantwoordelijke van Frontex, Gil Arias Fernandez, dat hij er niet van op de hoogte was dat Italië Mare Nostrum wil beëindigen. Ook stelt Fernandez dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid van het bewaken van de buitengrenzen bij de landen zelf ligt, en niet bij Frontex. Hulporganisaties verwachten weinig van de nieuwe operatie van Frontex en luiden de noodklok over het beëindigen van Mare Nostrum.4

Frontex heeft, als agentschap binnen de EU, geen eigen materieel. Het is qua middelen afhankelijk van de steun van de lidstaten. Niet alle lidstaten zijn altijd bereid om geld uit te geven aan het vluchtelingenprobleem rondom de Middellandse Zee. Noordelijke lidstaten, die ver van de Middellandse Zee verwijderd zijn, beschouwen het als een Zuid-Europees probleem. Hulporganisaties zijn daarom bang dat Frontex niet voldoende geld en middelen bij elkaar weet te krijgen om van Triton een grote operatie te maken.

Daarnaast heeft Frontex aangekondigd dat het dichter bij de kust gaat patrouilleren dan de Italiaanse marineschepen, waardoor de vrees bestaat dat schepen met vluchtelingen die midden op zee in de problemen komen, door niemand meer worden geholpen.

 “De missie Triton van Frontex is bedoeld als aanvulling op Mare Nostrum, maar wordt in plaats daarvan de (minderwaardige) vervanger.”

 

De afweging

Italië ziet Triton als een vervanging van Mare Nostrum en heeft dus aangekondigd hun eigen operatie stop te zetten, terwijl Frontex juist stelt dat Triton als ondersteuning van Mare Nostrum moet dienen.

In die zin is er inderdaad een gebrek aan actie vanuit de gezamenlijke EU-lidstaten. De missie Triton van Frontex is bedoeld als aanvulling op Mare Nostrum, maar wordt in plaats daarvan de (minderwaardige) vervanger.

 

Conclusie: grotendeels waar

Pinokkio zegt: Amnesty International heeft gelijk. De gezamenlijke lidstaten van de EU hebben tot nu toe weinig verantwoordelijkheid getoond om tot een coherente Europese aanpak van vluchtelingenproblematiek te komen. De nieuwe missie van Frontex, Triton, zal waarschijnlijk minderwaardig zijn aan de vertrekkende Italiaanse missie. Pinokkiofactor 1

 

 

 Voetnoten

1: Zie: http://www.unhcr.nl/home/artikel/1d249aba37a77caccc8a0d348c78bc38/unhcr-dringend-europese-actie-nodig.html?L=0nvv%22%22%22%22

2: Het Amnesty rapport: http://www.amnesty.nl/sites/default/files/public/4380_sos_europe_sar_fin.pdf

3: ‘Vrije doorreis naar Europa’ in: Elsevier, 08-10-2014.

4: Zie bijv: http://www.artsenzondergrenzen.nl/ontdekken/nieuws/oproep-aan-itali%C3%AB-en-eu-laat-vluchtelingen-op-zee-niet-de-steek en: http://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/un-eu-mediterranean-frontex-mare-nostrum-italy