Volg ons op social media!

Uitspraak: Alexander Pechtold, fractievoorzitter D66 Tweede Kamer
Bron: Elsevier

Oordeel: Pinokkiofactor 5 – 100% onzin:
De uitspraak van Alexander Pechtold is onjuist. In de eerste plaats is de opkomst te laag om een dergelijke uitspraak te kunnen doen. Daarbij zien we eerder een verdeelde uitslag dan een pro-Europese uitslag.

 

dots

De bewering

Dat D66 als één van de grote winnaars de Europese verkiezingen uit zou komen, werd bij de presentatie van de exit polls al gauw duidelijk. Alexander Pechtold, fractievoorzitter in de Tweede Kwamer, reageerde dolenthousiast op de behaalde resultaten. “Nederland heeft op een overweldigende manier vóór Europa gekozen” waren zijn woorden, zoals in een verslag van weekblad Elsevier valt te lezen.

Pinokkio vraagt zich af: kunnen we met de uitslag zoals die nu bekend is inderdaad spreken van een overtuigende keuze vóór Europa? Of interpreteert Pechtold de verkiezingsuitslag in al zijn enthousiasme wellicht iets te rooskleurig?

 

dots

 

De feiten

Alexander Pechtold deed zijn uitspraak op de avond dat niet alleen de uitslag van de Europese verkiezingen bekend werd gemaakt, maar ook de opkomst. Slechts 37% van de kiesgerechtigde Nederlanders maakte de gang naar de stembus. De mening van de 63% van de kiezers die niet kwam opdagen, is daarmee niet bekend. Je kunt de verkiezingsuitslag dan ook heel anders interpreteren: verschillende media1 spraken juist van een verlies voor de democratie en het draagvlak voor de Europese Unie. Bij de niet-stemmende bevolking is ‘de EU’ over het algemeen geen onderwerp dat erg positief leeft.2 Uit analyse van Ipsos blijkt ook dat vooral stemmers van de Eurokritische partijen zijn thuisgebleven.

Een andere vraag die je kunt stellen is of je naar aanleiding van deze verkiezingen überhaupt wel iets kunt zeggen over of de kiezers voor of tegen de Europese Unie hebben gestemd. Parlementsverkiezingen zijn tenslotte geen referendum. Kiezers brachten feitelijk geen stem uit voor of tegen de Europese Unie. Al dachten vele kiezers wellicht dat dit wel de bedoeling was, getuige ook deze knipoog van het satirische weblog De Speld.

De partijen PVV en D66 hebben er in ieder geval volop aan gewerkt om het debat rond de Europese verkiezingen over het thema ‘voor’ of ‘tegen’ te laten gaan. Zo had het verkiezingsprogramma van D66 de naam ‘kiezen voor Europa’ en was op de verkiezingsposters de leus ‘Europa JA’ (2009) en ‘Sterk Nederland, Sterk Europa’ te lezen. De PVV en ook de Partij voor  de Dieren flyerden met leuzen als ‘Nee’ en ‘Minder’.

Om toch iets te zeggen over de verhouding tussen de ‘positieve’ en de ‘negatieve’ stemmen ten opzichte van de Europese Unie, zou je alle partijen in een pro- of een anti-Europees kamp moeten kunnen indelen. Dat is nog niet zo eenvoudig, want veel partijen zijn op sommige punten voor, en op andere punten juist tegen de EU.

Zo profileert de SP zich bijvoorbeeld als Eurokritische partij. Toch wil de SP wel politieke samenwerking binnen een Europese Unie. De partij is alleen van mening dat deze samenwerking anders moet worden georganiseerd. Dit laatste geldt ook voor GroenLinks. Deze partij had misschien wel de meeste voorstellen voor veranderingen binnen de EU in haar programma, waarvan een deel dan weer overeenkomt met voorstellen van de SP. Maar GroenLinks staat juist bekend als een pro-Europese partij. Wat is dan het verschil?

In plaats van partijen in te delen in een pro- en een anti-Europees kamp, is het misschien beter om te kijken naar welke partijen Europa als een kans zien en welke Europa juist als een gevaar beschouwen. Er zijn ook nog partijen die neutraler zijn, dus deze categorie voegen we aan de indeling toe. De indeling is gemaakt op basis van het sentiment dat in de verkiezingscampagnes van de verschillende partijen naar voren kwam.3 Het resultaat is dan als volgt:

kans-gevaar-spectrum

 

Als we kijken naar de percentages stemmen die per categorie zijn uitgebracht,4 ontstaat een beeld van het sentiment van de Nederlandse stemmers ten opzichte van de Europese Unie. Afhankelijk van of we de VVD in de categorie ‘kans’ of ‘neutraal’ indelen, (voor de categorie ‘gevaar’ zou ook nog te pleiten zijn) heeft 32,6% of 44,5% van de stemmers ‘pro-Europees’ gestemd. 38,4% of 26,5% stemde ‘neutraal’ en 27,5% stemde op partijen met een ‘anti-Europees’ sentiment.

 

dots

 

De afweging

Uit de bovenstaande analyse blijkt vooral dat de uitslag sterk verdeeld is. Ondanks de grote overwinning van D66 hebben de ‘pro-Europese’ partijen gezamenlijk geen meerderheid van de stemmen behaald. Het snijdt meer hout om te stellen dat de meeste stemmen zijn gegaan naar partijen die zich wat neutraler opstellen tegenover de EU.

En dan hebben we ook nog te maken met de lage opkomst. Wanneer we deze opkomst van 37% meenemen in onze berekeningen, komen we tot de conclusie dat iets meer dan 12% van de stemgerechtigde Nederlanders overtuigend vóór de Europese Unie heeft gestemd. Van de 63% van de kiezers die niet stemde weten we de mening niet, maar deze kiezers staan in meerderheid waarschijnlijk eerder neutraal of negatief dan positief tegenover de Europese Unie.

 

dots

 

Conclusie: 100% onzin

Pinokkio zegt: De uitspraak van Alexander Pechtold is onjuist. In de eerste plaats is de opkomst te laag om een dergelijke uitspraak te kunnen doen. Daar komt bij dat deze verkiezingen niet gingen over de vraag of je voor of tegen Europa bent, hoewel dit in de media het centrale thema leek te zijn.

Wanneer we een indeling maken op basis van het sentiment dat partijen ten opzichte van de EU hebben tentoongespreid, zien we eerder een verdeelde uitslag dan een pro-Europese uitslag. De enige conclusie die kan worden getrokken, is dan ook dat de uitspraak van Alexander Pechtold 100% onzin is.

 

dots

 

 Voetnoten

1: b.v. De Groene Amsterdammer 29-05, p. 5: “Europa verloor” en p.11: “Grootste verliezer is Europa zelf”. Ook: http://m.trouw.nl/tr/m/nl/31285/Europese-verkiezingen-2014/article/detail/3660957/2014/05/24/En-weer-is-de-uitslag-een-vat-vol-paradoxen.dhtml?originatingNavigationItemId=15 en http://politiek.thepostonline.nl/column/laat-wilders-en-pechtold-maar-praten-weten-niets-van-de-thuisblijvers/

2: zie ook conclusie van deze studie: http://ics.uda.ub.rug.nl/FILES/root/Articles/2007/HuijtsT-Veranderinge/HuijtsT-Veranderingen-2007.pdf

3: De indeling is gemaakt op basis van titels van verkiezingsprogramma’s, teksten op flyers, posters en brochures en uitspraken van prominente partijfiguren in landelijke media.

4: Gebaseerd op het officiële rapport van de kiesraad: http://www.europeseverkiezingen.com/9353000/d/vaststelling_kiesraad_uitslag_ep2014.pdf