Volg ons op social media!

Uitspraak: ANP bericht op Nu.nl
Bron: Nu.nl

Oordeel: Kromme neus! (niet te checken)
De waarde van de wapenexportvergunningen van de Europese Unie was in de periode 2008-2012 jaarlijks zo’n 30 tot 40 miljard euro. Maar deze cijfers zeggen niets over de gerealiseerde wapenleveringen. De daadwerkelijke exportcijfers uit de Europese Unie zijn niet openbaar of bekend en daarmee niet te controleren.

 

dots

De bewering

Berichten over Europese exportverboden en internationale handelsbeperkingen domineren momenteel de krantenkoppen. Desondanks floreert de Europese handel in wapens. Volgens een ANP-bericht op nieuwssite Nu.nl exporteert de EU jaarlijks voor 30 tot 40 miljard euro aan wapens. In het artikel wordt verwezen naar een initiatiefnota van D66 en PvdA, waarin de partijen pleiten voor een hervorming van het Europese wapenexportbeleid. Maar waar baseert Nu.nl deze cijfers op? En kloppen ze wel? Pinokkio neemt de proef op de som en duikt in de wereld van de wapenhandel.

 

dots

De feiten

Als we de oorspronkelijke initiatiefnota, een wetsvoorstel, erbij pakken blijkt dat de bewering van D66 en PvdA iets genuanceerder is. In plaats van over wapenexport van 30 tot 40 miljard euro, wordt er in de nota gesproken over de waarde van de door de EU afgegeven wapenexportvergunningen. De vraag die daar logischerwijs op volgt is: wat zijn deze vergunningen precies? En is er een verschil tussen de vergunningswaarde en de exportwaarde?

In de nota zeggen D66 en PvdA zich te baseren op EU-jaarrapporten over de uitvoer van militair materieel door de lidstaten. In deze rapporten wordt jaarlijks per land vermeld hoeveel vergunningen er zijn afgegeven en welk bedrag hiermee gemoeid is. Opvallend is dat de daadwerkelijke waarde van het geëxporteerde materieel regelmatig ontbreekt in de overzichten. Deze data blijken bij verschillende landen niet beschikbaar. De waarde van de afgegeven exportvergunningen staat wel steevast vermeld en was voor de periode 2008-2012 inderdaad jaarlijks zo’n 30 tot 40 miljard euro.

Op de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken lezen we dat producenten van militair materieel en wapens een vergunning moeten aanvragen voor het exporteren van hun producten. In Nederland gebeurt dat bij de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer van de Douane. Bij de aanvraag dient alleen de geschatte waarde van de te exporteren goederen te worden opgegeven. Andere EU-landen kennen een vergelijkbaar systeem.

Maar de afgifte van zo’n vergunning zegt niet per se iets over de waarde van daadwerkelijke export, zeggen Ko Colijn, defensiespecialist en directeur van instituut Clingendael, en Frank Slijper, wapenonderzoeker bij vredesorganisatie PAX, wanneer wij hen hiernaar vragen. Harde Europese cijfers ontbreken, maar Colijn schat dat het verschil in waarde tussen verleende vergunningen en daadwerkelijk gerealiseerde export jaarlijks kan oplopen tot zo’n 30 procent. Hoe groot dit verschil exact is, weet echter niemand.

 

Internationale database

Bij gebrek aan gegevens over de daadwerkelijke export van wapens uit de Europese Unie wenden we ons tot het Zweedse onderzoeksinstituut SIPRI, dat zichzelf een independent resource on global security noemt. Deze organisatie beschikt over een database waarin financiële gegevens over wereldwijde wapenleveringen sinds 1950 zijn opgenomen. In tegenstelling tot de geschatte waarde van de te leveren wapens, neemt SIPRI alleen gegevens mee van daadwerkelijke wapenleveringen. Daarmee lijkt de database een meer nauwkeurige indicator te zijn van de gerealiseerde export van wapens dan de EU-rapporten.

Maar helaas: in de database vinden we slechts gegevens over 171 van de 28 EU-lidstaten, die in de periode 2008-2012 gemiddeld per jaar voor ruim $7.5 miljard (€6.6 miljard) aan wapens exporteerden.

Niet echt een compleet beeld dus. Bovendien kijkt SIPRI alleen naar groot militair materieel. Kleine wapens, munitie of wapenonderdelen vallen hier niet onder. Al met al is het niet mogelijk om op basis van deze cijfers een oordeel te geven over de totale wapenexport uit de EU.

 

dots

De afweging

De 30 tot 40 miljard euro die het ANP-bericht noemt betreft eigenlijk de waarde van de afgegeven wapenexportvergunningen en niet die van de gerealiseerde exportwaarde.

De wapenexportvergunningen zijn slechts een inschatting van de waarde van de te leveren wapens. De afgifte van zo’n vergunning wil niet zeggen dat de wapens ook daadwerkelijk voor dat bedrag worden geëxporteerd. Ook de cijfers van SIPRI geven geen volledig beeld van de totale wapenexport uit Europa.

De bewering dat de Europese Unie ieder jaar voor 30 tot 40 miljard euro aan wapens exporteert kunnen we bij gebrek aan openbare cijfers niet bevestigen.

 

dots

Conclusie: niet te checken

Pinokkio zegt: De waarde van de wapenexportvergunningen van de Europese Unie was in de periode 2008-2012 jaarlijks zo’n 30 tot 40 miljard euro. Maar deze cijfers zeggen niets over de gerealiseerde wapenleveringen. De daadwerkelijke exportcijfers uit de Europese Unie zijn niet openbaar of bekend en daarmee niet te controleren. Kromme neus: niet te checken.

 

dots

Voetnoten

1: België, Bulgarije, Tsjechië, Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Italië, Nederland, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, Spanje, Zweden, Verenigd Koninkrijk.