Volg ons op social media!

Uitspraak: Marine Le Pen, Europarlementariër Front National
Bron: dit filmpje

Oordeel: Pinokkiofactor 3
Als je als EU-lidstaat volledige zeggenschap over je grenzen wilt hebben, dan is het Verdrag van Schengen een obstakel. Echter, als we naar de beweringen van Le Pen en Wilders kijken, die expliciet ingaan op zaken als veiligheid en terrorismebestrijding, is het niet per se nodig om het verdrag op te zeggen om grenscontroles uit te voeren. Wel dienen deze procedures zoveel mogelijk in samenspraak met de Europese Commissie en andere lidstaten plaats te vinden en beschikt de Commissie over enkele juridische instrumenten om misbruik te voorkomen.

 

dots

De bewering

Na de aanslagen in Parijs in januari 2015 had Marine Le Pen, leider van politieke partij Front National, een onderhoud met de Franse president François Hollande. Na afloop van deze ontmoeting vertelde zij aan journalisten het volgende: “Ik heb er bij de president van de republiek op aangedrongen het verdrag van Schengen op te schorten met als doel om onze grenzen te controleren, als onderdeel van de strijd tegen terrorisme.”1

Later herhaalde zij deze oproep in het Europees Parlement, waar zij ook haar partij vertegenwoordigt als Europarlementariër. Tijdens een persconferentie werd de vraag gesteld hoe grenscontroles kunnen bijdragen aan meer veiligheid als het om terroristen gaat die in Frankrijk zijn geboren. Daarop antwoordde Le Pen dat controles zouden kunnen voorkomen dat jihadisten in andere landen een training volgen. Ook noemde zij het voorbeeld van Hayat Boumedienne, de vermoedelijke vriendin van één van de daders van de aanslagen. Zij reisde van Frankrijk via Spanje naar Turkije.2

De leider van het Front National doet eigenlijk twee beweringen. In de eerste plaats moet volgens haar het Verdrag van Schengen worden opgeschort zodat grenscontroles weer kunnen plaatsvinden. Geert Wilders, leider van de PVV, deed een soortgelijke uitspraak in het Algemeen Dagblad. Hij zei: “Als dat [de grens sluiten voor immigranten uit moslimlanden, red.] gelukt is, moeten we uit Schengen stappen en onze eigen grenzen weer bewaken.” In de tweede plaats beweert Le Pen dat de controles een bijdrage kunnen leveren aan terrorismebestrijding, met de vlucht van Hayat Boumedienne als voorbeeld. Deze bewering is lastiger te checken, maar we zullen er wel kort op ingaan omdat het voorbeeld een concrete casus biedt.

 

dots

De feiten

Het akkoord van Schengen is sinds 1985 van kracht en voorziet in de afschaffing van grenscontroles tussen de deelnemende landen.

Niet iedere EU-lidstaat neemt deel aan Schengen. Het Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn lid van de EU, maar hebben het verdrag niet ondertekend. Denemarken heeft het verdrag in 1996 wel ondertekend, maar hoeft nieuwe besluiten die op basis van het Schengenakkoord worden gemaakt niet over te nemen. Het land is wel gebonden aan bepaalde maatregelen op het terrein van visumbeleid.

Daar tegenover staan een aantal landen die geen lid zijn van de EU, maar wel meedoen aan Schengen. Dat zijn Noorwegen, IJsland, Zwitserland, Liechtenstein.4

Kunnen er dan helemaal geen controles plaatsvinden langs de binnengrenzen van het Schengengebied? Dat is niet geval. Volgens Claudio Matera, jurist en docent op het gebied van Europees Recht aan de Universiteit Twente, zijn politiecontroles toegestaan, zolang deze maar niet het karakter hebben van permanente grenscontroles.

Matera wijst ook op de Schengen Borders Code die sinds 2006 van kracht is. Op basis hiervan kunnen Schengenlanden tijdelijk grenscontroles herinvoeren als de openbare veiligheid in het geding is. Wel zijn de landen verplicht om dit te melden aan de andere EU-lidstaten en de Europese Commissie. Het Europees Parlement moet ook op de hoogte gebracht worden. De controles mochten aanvankelijk maximaal 30 dagen duren. In 2013 werd deze periode uitgebreid tot een maximum van twee jaar, maar alleen als er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden.

“Tussen 2006 en 2010 is het ongeveer 17 keer voorgekomen dat landen op basis van de code grenscontroles hebben ingevoerd, maar nooit in relatie tot terreurdreiging”, aldus Matera. In 2011 sloot Frankrijk tijdelijk de grens met Italië toen vanuit dat land vluchtelingen uit het Midden-Oosten binnenkwamen. In hetzelfde jaar sloot Denemarken tijdelijk de grens met Duitsland.5 Dat leidde tot een aanscherping van de procedure. Matera: “Lidstaten kunnen nog steeds zelf het besluit nemen om controles in te voeren, maar de Europese Commissie beschikt nu over een juridisch kader om misbruik te voorkomen. Ook streeft de Commissie in principe naar een gecoördineerde actie.”6

 

De zaak Boumeddiene in relatie tot Schengen

Hayat Boumedienne wordt verdacht van medeplichtigheid bij de aanslagen van 7 januari in Parijs. Op 2 januari vloog zij met een reisgenoot van Madrid naar Istanbul. Haar vermoedelijke partner, Amedy Coulibali, die later achter de gijzeling in een Joodse supermarkt in Parijs zat, zou haar in Madrid op het vliegtuig hebben gezet.

Boumedienne kwam probleemloos met haar reisgenoot door de Turkse paspoortcontrole. Turkije verklaarde later dat het geen meldingen vanuit Frankrijk had ontvangen om haar aan te houden. Frankrijk kan sinds november 2014 aan personen die verdacht worden van toekomstige deelname terroristische activiteiten in het buitenland een reisverbod opleggen. Ook is de controle in Parijs bij vluchten naar het Midden-Oosten vrij streng. Dat is waarschijnlijk de reden waarom Boumedienne via Spanje is gereisd.

Het is de vraag of interne grenscontroles, tussen Spanje en Frankrijk bijvoorbeeld, het uitreizen van Boumedienne hadden voorkomen. Turkije is namelijk geen Schengenland en kent dus wel paspoortcontroles voor EU-burgers. Als Turkije Boumeddiene doorlaat, omdat het geen melding had gekregen, had Spanje haar dan wel tegengehouden? “Ook zonder Schengenakkoord was zij Spanje waarschijnlijk binnengelaten”, zegt Matera. “Alleen in uitzonderlijke situaties kunnen burgers in Europa niet vrijuit van het ene land naar het andere reizen.”

Als Le Pen van mening is dat grenscontroles een bijdrage leveren aan terrorismebestrijding, dan is het voorbeeld van Hayat Boumedienne niet heel overtuigend. Haar ‘vlucht’ valt of staat met het optreden van de Franse veiligheidsdienst. Zonder melding, zal zij ook in een situatie met grenscontroles waarschijnlijk niet worden tegengehouden.

 

dots

De afweging

Het lijkt erop dat zowel Marine Le Pen als Geert Wilders de indruk wekken dat het Schengenverdrag een obstakel is voor grenscontroles. Door Schengen zijn permanente controles langs de nationale binnengrenzen inderdaad niet mogelijk.

Wel is sinds 2006 de Schengen Borders Code van kracht. Op basis van deze regulering kunnen landen tijdelijk grenscontroles herinvoeren om de openbare veiligheid te waarborgen. Zowel Marine Le Pen als Geert Wilders noemen deze mogelijkheid niet. Beiden willen sowieso uit het Schengenverdrag stappen, ook met het oog op migratie.9 Maar je hoeft niet uit het verdrag te stappen – of het verdrag op te schorten – om grenscontroles in te voeren als het om serieuze veiligheidskwesties gaat. Wel zijn vanaf 2013 de procedures hiervoor aangescherpt.

 

dots

Conclusie: deels waar, deels niet waar

Pinokkio zegt: Als je als EU-lidstaat volledige zeggenschap over je grenzen wilt hebben, dan is het Verdrag van Schengen een obstakel. Echter, als we naar de beweringen van Le Pen en Wilders kijken, die expliciet ingaan op zaken als veiligheid en terrorismebestrijding, is het niet per se nodig om het verdrag op te zeggen om grenscontroles uit te voeren. Wel dienen deze procedures zoveel mogelijk in samenspraak met de Europese Commissie en andere lidstaten plaats te vinden en beschikt de Commissie over enige juridische instrumenten om misbruik te voorkomen.

 

dots

 

Voetnoten

[1] Dit zei ze tegen journalisten op 9 januari 2015: http://www.theguardian.com/world/video/2015/jan/09/marine-le-pen-calls-tighter-borders-following-charlie-hebdo-attack-video

[2] http://www.globalpost.com/dispatch/news/agencia-efe/150113/le-pen-wants-visa-free-schengen-accord-suspended-after-paris-attack

[3] http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/3826084/2015/01/09/Wilders-Ik-lieg-als-ik-zeg-dat-ik-niet-bang-ben.dhtml

[4] Zie voor meer informatie http://www.europa-nu.nl/id/vh1alz099lwi/schengen_en_visabeleid

[5] De Deense grenscontroles waren onderdeel van een politieke deal tussen de Deense Volkspartij en de coalitie. De Deense Volkspartij leverde gedoogsteun aan de coalitie. De politie moesten vooral smokkelwaar en illegale immigranten tegenhouden. http://nos.nl/artikel/253617-ga-niet-op-vakantie-naar-denemarken.html

[6] Zie voor meer informatie over de exacte veranderingen dit persbericht van het Europees Parlement: http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-536_en.htm

[7] http://www.nytimes.com/2015/02/24/world/europe/france-confiscates-passports-to-stem-flow-of-fighters-to-syria.html

[8] Zie ook deze bespreking op de website van de Israëlische krant Haaretz: http://www.haaretz.com/misc/iphone-article/.premium-1.637189

[9] Eerder, in 2014, pleitte Marine Le Pen ervoor om uit Schengen te stappen toen ze Calais bezocht naar aanleiding van problemen met grote groepen migranten daar. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11185444/Marine-Le-Pen-visit-prompts-Calais-clashes-as-Front-National-calls-for-internal-EU-border-controls.html

Ook de PVV voert migratie aan als argument om uit Schengen te stappen. Zo zei kamerlid Sietse Fritsma het volgende tijdens een debat in mei 2014 over het asielbeleid: “We zijn geen baas meer over eigen grenzen. We moeten uit de EU en uit Schengen stappen.”

http://www.trouw.nl/tr/nl/4492/Nederland/article/detail/3655780/2014/05/15/Motie-van-wantrouwen-tegen-Teeven-verworpen.dhtml

Overigens is het óók mogelijk om grenscontroles uit te voeren aan de binnengrenzen van het Schengen-gebied bij een massale toestroom van immigranten. Deze controles mogen niet langer dan 5 dagen duren. Wel moet er ook in dit geval sprake zijn van bijzondere omstandigheden.

http://www.europa-nu.nl/id/vh1alz099lwi/schengen_en_visabeleid