Volg ons op social media!

“Alleen door een pan-Europees grenscontrolesysteem kunnen we voorkomen dat de Middellandse zee de begraafplaats blijft van vluchtelingen die met kleine, niet-zeewaardige bootjes op zoek gingen naar veiligheid of een beter leven in Europa. ”factor1kl

Jan Mulder, Europarlementariër VVD
Bron: Persbericht Europees Parlement

Oordeel: Pinokkiofactor 1 – Waar met een kleine maar
Strengere pan-Europese grenscontrole kan inderdaad voorkomen dat de Middellandse zee een begraafplaats blijft van vluchtelingen. Strengere grenscontroles kunnen er wel voor zorgen dat vluchtelingen en mensensmokkelaars andere (en gevaarlijkere) routes gaan zoeken om de controles op de Middellandse Zee te vermijden. Niets belooft ons dat ze ook daar niet de dood zullen vinden.

 

dots

 

De bewering

De scheepsramp bij het Italiaanse eiland Lampedusa in oktober 2013 heeft de aandacht gevestigd op het Europese migratievraagstuk. Honderden Afrikaanse vluchtelingen verdronken, allen waren illegale migranten. Volgens Jan Mulder, Europees parlementslid voor de VVD, moet er een strenger pan-Europees grenscontrolesysteem komen, om rampen zoals bij Lampedusa te verkomen. Om die reden heeft hij naar eigen zeggen het nieuwe Eurosur grensbewakingssysteem door het Europees Parlement geloodst. Is een strengere grensbewaking inderdaad dé oplossing om illegale vluchtelingen te redden?

 

dots

De feiten

Vanaf december 2013 wordt uitwisseling van informatie over land- en zeegrenzen tussen EU-lidstaten en grensbewakingsagentschap Frontex nog beter, dankzij de komst van grensbewakingssysteem Eurosur. Eurosur registreert bewegingen op zee en stuurt informatie direct door naar de nationale autoriteiten zoals grenspolitie, marine en kustwacht1,2. Illegale migratie en grenscriminaliteit worden opgespoord. Van de EU-lidstaten wordt verwacht dat ze alle informatie op het gebied van grensbewaking delen met elkaar en met agentschap Frontex via nationale coördinatiecentra. Zo kan direct worden gesignaleerd wat zich afspeelt aan de grenzen en welke nieuwe routes er worden bedacht door migranten en smokkelaars2. Daarbij zorgt het grensbewakingssysteem er volgens Frontex en de EU voor dat er snel ingegrepen kan worden als er mensen in het water dobberen. Frontex beweert de laatste twee jaar ongeveer 16.000 levens te hebben gered op de Middellandse Zee3.

Voor Eurosur hebben lidstaten binnen de EU heel wat andere grensbewakingssystemen gekend. Deze systemen waren grotendeels nationale aangelegenheden, toegespitst op de specifieke grensproblematiek van elke lidstaat. Landen als Italië en Spanje hebben door hun ligging te maken met veel meer migranten en vluchtelingen. Deze landen voelen zich in de steek gelaten door hun Europese bondgenoten als het neerkomt op het dragen van verantwoordelijkheid voor grensbewaking. De meeste noordelijke landen houden echter vast aan de huidige afspraken, vastgelegd in de Dublin II verordening. Daarin staat dat het land waar een vluchteling de EU binnenkomt verantwoordelijk is voor de opvang en de gehele asielprocedure. Ieder land is daardoor dus ook aangewezen op eigen grensbewaking4. De EU zorgt voor de monitoring en het beleid, iedere afzonderlijke lidstaat voor de handhaving ervan.

Migrantenstroom

Vroeger was er nog geen sprake van zo’n strenge grensbewaking: vluchtelingen konden bijvoorbeeld relatief gemakkelijk de smalle straat van Gibraltar oversteken of de grens tussen Turkije en Griekenland passeren. Er vielen relatief weinig doden. Hoe anders is dat nu? Door de strengere grenscontroles met de komst van Eurosur en het bijbehorende beleid van de EU (waar de EU miljoenen euro’s voor uit trekt) wordt verwacht dat migranten op zoek gaan naar andere routes die veelal risicovoller, langer en gevaarlijker zijn. Illegale, niet-gedocumenteerde migratie richting West-Europa is de laatste jaren gegroeid, evenals mensensmokkel. Mensensmokkelaars weten vaak nieuwe wegen te vinden om de controles van de grenspolitie te omzeilen en ze ontdekken manieren om aan visa-verplichtingen en strengere grensbewaking te ontkomen. Hun rol bij illegale migratie lijkt toe te nemen5. Migranten betalen veel geld aan mensensmokkelaars om de oversteek te kunnen maken naar Europa, veelal op gammele bootjes die nauwelijks kunnen blijven drijven. Het gevolg is sinds de ramp bij Lampedusa bekend…

Sinds 1994 zijn er al bijna zevenduizend immigranten verdronken6. Een strengere grenscontrole zou kunnen betekenen dat de risico’s die mensensmokkelaars nemen alleen maar groter worden. Europa krijgt van vluchtelingenorganisaties dan ook flinke kritiek op haar strenge grensbeleid. Hein de Haas, mededirecteur van het International Migration Institute van de Universiteit van Oxford, stelt dat de pan-Europese grensbewaking juist de oorzaak zou zijn van het fenomeen dat het beweert te bestrijden. Met vele doden als gevolg7.

dots

De afweging

De Europese grensbewaking van Eurosur is streng, waardoor het voor migranten lastig is om Europa op een legale manier te bereiken. Veel migranten kiezen daarom voor een illegale weg via gevaarlijke routes en gammele bootjes. Eurosur kan bijdragen aan het voorkomen van rampen door snelle interventie. Bovendien doen grensbewakingssystemen hun werk goed: Frontex beweert dat het de afgelopen twee jaar al 16.000 levens heeft gered door snel in te grijpen. Mulder lijkt zich echter niet de andere kant van het verhaal te realiseren: dat een pan-Europees grensbewakingssysteem ervoor kan zorgen dat er een verschuiving komt in de migrantenroutes.

 

dots

Conclusie: pan-Europese controles de oplossing?

Zoals Mulder zegt, voorkomt een strengere pan-Europese grenscontrole inderdaad dat de Middellandse Zee een begraafplaats blijft. Het systeem zorgt voor snelle interventie en drenkelingen kunnen snel worden opgespoord. Jan Mulder zegt feitelijk niets dat onjuist is. Onderliggend probleem blijft wel dat vluchtelingen en mensensmokkelaars andere (en gevaarlijkere) routes gaan zoeken om de controles op de Middellandse Zee te vermijden. Niets belooft ons dat ze ook daar niet de dood zullen vinden. Een strenge pan-Europese grenscontrole is dus zeker niet de ultieme oplossing om te voorkomen dat illegale vluchtelingen in het water belanden.

dots

Voetnoten

1: http://europa.eu/legislation_summaries/justice_freedom_security/free_movement_of_persons_asylum_immigration/l14579_en.htm

2http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-1070_en.htm

3: http://www.africa-news.eu/immigration-news/italy/5714-surveillance-system-approved-to-monitor-eus-external-border.html

4: http://europa.eu/legislation_summaries/justice_freedom_security/free_movement_of_persons_asylum_immigration/l33153_en.htm

5: Uit: Paul, L.J. (2010), Midden- en Oost Europa: Geografie van een Transitiezone

6: http://www.frieschdagblad.nl/index.asp?artID=65608

7: http://www.trouw.nl/tr/nl/4496/Buitenland/article/detail/3525021/2013/10/10/Strengere-controles-vergroten-kans-op-ramp-zoals-bij-Lampedusa.dhtml